< Guđsgjafaglíma

Árni B. Helgason:

Guđsgjafaglíma - eller kćllingens uldtćsende bulimia?

Rifla um höfundsköp og eignaréttar-vísindi ný og gömul - 3. lota

 

 

  Dönsum viđ á brúnni Avign-Avignon,
Avign-Avignon, Avign-Avignon.
Dönsum viđ á brúnni Avign-Avignon
snemma á kóngsveldismorgni.

 

Dansálfaljós í myrkri orđanna

 

 

Ţetta fallega danskvćđi er hiđ eina sem bendir til og raunar sannar ađ Jónaherinn hafi ađ lokum náđ hingađ yfir vötnin ströngustu ađ eystri foldar ströndum í krossferđina miklustu, stríđiđ ţeirra Babýlonsherra. Ein hin hinsta orrusta ţessa aldarlanga stríđs, svo sögur hermi, var svo sannarlega háđ hér áriđ 1415, einmitt hiđ sama áriđ sem erkijóninn seinasti var lćstur inni í síđustu lotu; var orrusta ţessi ţó lítiđ annađ en smá pappírshnútur milli ţeirra mága Eiríks af Pommern og Hinriks 5. Englakonungs út af fiskum sem Íslendingum líkađi ekki hvernig fariđ vćri međ, má ćtla Eiríkur hafi haft ađ yfirvarpi í sendibréfum sínum ţeirra kóngsa á milli, ţeir vćru svo miklir fiskavinir ţessir eyjaskeggjar og kysu ţví helst ađ gangur náttúrunnar fengi ađ ráđa og fiskarnir ađ deyja sínum eđlilega sjálfdauđa.

Ţetta er Björn fyrir löngu búinn ađ sanna ađ hafi veriđ stríđ, ţó fremur hafi kosiđ ađ líta á sem stríđsupptök, sem sé Fyrsta ţorskastríđsins, sem hann svo kýs ađ kalla, síns mikla kenningarbálks og sögulega samrćmis vegna, eđlilega, ţó nú vćri ađ stríđ lyti einhverri vitrćnni heildarkenningu; hann sneiđir ţví hjá ađ kalla stríđiđ marka lok Babýlonstyrjaldarinnar miklu eđa einfaldlega lyktir 100 ára stríđsins, sem hvort tveggja hefđi vissulega veriđ hiđ rökréttasta ţó óformlega lyki löngu síđar, og Björn hefđi áreiđanlega viljađ gera ađ sinni kenningu ef ekki hefđi veriđ árans hćngurinn á heimildaskortsins.

 

Dönsum viđ á brúnni Avign-Avignon,

Avign-Avignon, Avign-Avignon?

Dönsum viđ á brúnni Avign-Avignon

snemma á ţúsaldarmorgni?
 

Ţetta fallega danskvćđi sannar ţó ekki einungis ađ styrjöldin hafi geisađ heldur og beinlínis og jafnframt hve hrođalega viđ vorum leikin í Skálholtsstríđinu mikla og Hansaveldis er hćgt og bítandi tók ađ krauma undir niđri og reis svo líkast sem stórbrotinn hildarhjáleikur á miđri sinni dimmu nćstu öld, hnígandi skjótt til viđar í allra aldanna skjólinu ţorskastríđanna og ţó enn leikandi á glóđum.

Auđvitađ vissi Hinrik 5. vel ađ ţetta međ sjálfdauđann var bara konunglegt krydd og smáheilög spaugimál af Eiríks mágs dáđum einungis uppábrydduđ honum til konunglegrar skemmtunar á erfiđum tímum og drottningu Eiríkssystur, ađ ţegnar hans sćttu sig ţá ţví betur viđ siglingabann til Íslands og hinstu lok langvinnrar styrjaldarinnar, ađ ćtla mćtti, ađ leggđu međ öđrum orđum niđur allt áreiti, spaug og spé í garđ Hansakaupmanna, ađ viđlögđum missi lífs og eigna. Lyktir stríđs insigluđu Hansar í dómkirkjunni í Lýbiku, mörgum árum áđur en óformlega yfir lauk, međ páfalegri krýningu séra Árna Ólafssonar til hins stćrsta valds, sem enginn hafđi fyrir honum haft áđur einn um sig, hvorki lćrđur né leikur - var hann ţá vígđur óbarinn til Skálholtsbiskups og skyldi hafa fullt biskuplegt umbođ yfir Hólaumdćmi, hafa hirđstjórn fyrir Eirík konung yfir allt land međ sköttum svo og skyldum svokölluđum og međ öllum konunglegum rétti, vera visitator, sem sé sérlegur sendimađur, erkibiskups yfir allt Ísland, og loks ţjóna Hönsum sem ţeirra ćđsti rukkari og mildasti hirđir fjár hér á landi. Í ţjórfé fékk Árni biskup svo ađ auk umbođ Björgvinjarklaustursins af Munklífi til tíundarheimtu í Vestmannaeyjum. Vart má undarlegt heita ţó hvergi sé getiđ um neina beina starfslokasamninga hvađ ţá heldur neinn umsaminn biđlaunarétt, svo sjálfgefiđ má heita ađ slíkt hafi veriđ undir borđiđ svo stórs valdsmanns, hvort sem sjálftekiđ hefur veriđ, sýnd veiđi veriđ eđa gefin, ađ allra tíđa hćtti; allt um ţađ dugđu biskupi vart minna en ţrjár ţúsundir gamlađra en ţó fullvegtugra enskra nóbíla ţau hin sex síđari árin er hann ţjónađi Hönsum, ţá reyndar uppgufađur međ afgjöld ţessi er svöruđu til 20 kílóa gulls, líkast til  týndur eđa enskri trölladeild Hansa gefinn; svöruđu biđlaun ţessi og sjálfteknar starfslokagreiđslur til alls ógoldins reiknings allra konungsgjalda af Íslandi í öll hin fyrri embćttisárin sjö, ţá ađ međtöldum tveimur fyrstu er var enn ókrýndur og enn aldrei barinn, svo sem hinn fémildi biskup kvittar kurteislega fyrir sig í konunglegu bréfi í miđjum sínum Íslandsbiskups klíđum og miklu Hansa önnum eđa hvađ skyldi kalla ţađ; hverfur ţá allra mildilegast sjónum í afar rökkvađa undirheima síns síđara skeiđs embćttis litla verkmanns allramildilegustu launanna.

Eiríkur af Pommern tapađi ţví ţessu stríđi, má segja, en kirkja Hansa hélt áfram ađ sćkja í sig veđriđ, glennandi siđavönd klof sín og blóđţyrst ţurr skaut út um allar jarđir, og hvort ţá ekki heldur út um Hinriks 5. jarđirnar líka. Og hvort ţá ekki töpuđu Austur-Íslendingar og ţessu stríđi sem flestum öđrum, sćllar minningar, ţá skemmst var ađ minnast borgarastyrjaldarinnar ţar sem ţráfaldlega hver um annan féll ţveran á sjálfs síns Trójubragđi. Svo lengi sem ekki fékkst fiskbein úr fjöru og svo var löngum, máttu ţeir nú svo lengi sem Hansahéđna og mágabann gilti una sér viđ ađ naga sauđabein og fugla og alls án krambúđarmeđlćtis ţeirra engelsku, hvađ ţá fengju íhlaup í veri viđ slordrátt, hvađ ţá ađ reyna sig viđ boldangsţorsksflatningu međ stálbrýndu hnífunum ţeirra flugbeittu, hvađ ţá horfa upp á fisk hvítsaltađan; máttu nú einungis pipra međ Hönsum og verka sinn ţaraţyrskling í skreiđ, nagandi beinin sín ţangöskusöltuđ og krydduđ međ sviđa, á međan Árni biskup enn og ótrauđur hirti fyrir ţeim rökin, fyrst framan af sem nokkuđ gjafmildur fugl ţeim í hendi, lýgur hvít fiskisagan, en hiđ síđara skeiđiđ sem tveir eđa guđ má vita hve margfaldur fugl í rođinu í einhverjum framandi skógi, jafnvel skipaskógi á framandi eyri, hver veit, jafnvel ađ endurholdgast hafi sem páfuglar tveir í skógi einhvers strútfuglakaupmannsinns, ţađ guđ einn veit.

Um ţetta gćtu hafa veriđ háđar margar guđsgjafaglímurnar og ţá jafnvel svo ađ hver hafi haldiđ fram sínum fugli fegurstum, jafnvel međ rómönzur ađ vopni líka, ţó varla mjög many-turns, svo dýrkeyptur pappír var og enn dýrari skinnin; og kunna önzurnar ţó ađ hafa snúist í höndum á snarhentustu glímuköppum engu síđur en biskupsfuglinn smó ţeim svo úr hendi og hvarf í framandi skóg. Ţannig kann ađ hafa orđiđ til sćgur húsganga og jafnvel urmull afturgenginna biskupasagna og öfugsnúins kveđskapar um öll ţessi efni, jafnvel heill sagnfrćđasjóđur og sagnafróđleiks um Kristsmenn krossmenn gangandi fram og aftur eftir ć dimmari götum, bjóđandi pipar sinn blautlega og kögglóttu saltköngla í allra tíma líki óhreins mjöls í pokahornum. Jóni biskup Gerrekssyni drekktu Íslendingar ţó, og ţó nú vćri ađ ţeir svöluđu sér á einhverjum Jóninum á ţessum stjórnleysistímum og upplausnar er mörkuđu lok Babýlonstyrjaldarinnar miklu međ Hinu fyrsta ţorskastríđi.

Drógu ţeir annars bara lappirnar löngum öldum og síđkvöldunum saman kringum ţyrnirósarrunn, ţvođu nú bara ţvott og und'ann og hengdu upp og teygđ'ann og jafnvel straujuđu líka áđur en ţeir svo krossuđu sig og skúruđu moldargólfin, kemdu hár sitt og drifu sig til kirkju ađ hlýđa á biskupanna bođskap og strengilegar dontsay-Jónaönzurnar? Eđa skyldu hafa veriđ lagđar svo út postillurnar á Íslandi í 100 ára stríđinu um ţorska ţegar mörg ein kerlingin hló af ánćgju út ađ eyrum á brúnni miklu til Avignon en engin ţeirra dó, hvađ ţá dó neinn rauđhćrđur sveitastrákur? Makalaus trúgirnin í Ţórbergi, ađ franskmennskir hefđu haft hann í beitu hefđi hann mannađ sig upp í ađ ráđa sig á slíkra manna skútu, hann sem svo vel hefđi getađ lent í útlendingaherdeildinni ađ lokum, í stríđi viđ hálfan eđa líkast til allan heiminn, hver veit, ef ekki hefđi einblínt í ţetta villuljós myrkranna, flaggandi síđan sjálfum sér beiningamanni undir belgsíđu Brúnku eftir öll sín frónsku skútumanns og sođningartökin; Zoëga sá ţá ađ sér og seldi gamla, lúna dugguflotann, og ţó nú fyrr hefđi veriđ, enda nú aldahvörf. Ţetta villuljós myrkranna sem var ţó einungis veifađ framan í Ţórberg af ţví ađ ţađ var eins í Suđursveitinni og um borđ í suđurlensku skútunum, ađ rauđhćrđir, ţessir ljónhćrđu keltneska jötnablóđsins frummannanna, voru álitnir hafa meira afl til ađ bera en ađrir menn og ţví kjörnari til ađ hirđa rökin, hvort sem vćri í túninu á Hala eđa sem síđar var kallađ ađ vera á Halanum eđa á Halamiđum, ţegar jafnvel köngulhausar lćrt höfđu af engelskum og frönskum ađ raka saman morđ fjár jafnvel um of í brjálađri glímu viđ fiska, og ţađ meira ađ segja viđ lifandi fiska en engar ímyndanna fiskimyllur eđa kennitöluíkona bókhalds. Ţví var ţađ og er hinn heilagi sannleikur málsins ađ ţegar riddarinn Ćgir og riddari Jón höfđu drukkiđ sig alveg á blístur af öllu skútumannablóđinu, togandist á um tollana af hermönnum sínum, leituđu stríđsmenn ţeir sem eftir leifđu gjarnan uppi sína sem líkasta vallónskum rauđustu ljónskollunum, og ţó nú vćri, til ađ fylla upp í skörđin sín öll beitningarmannanna sí og ć krćkjandi bláum krćklóttum höndum krókana fyrir ţann gula, skakandi ár og síđ fyrir ţá erkijóna nasandi af ţeim blóđinu sveittu. Slík voru framsóknartökin orđin villuljósanna belgsíđu Rauđku bláskjóttu í Ţórbergs köflóttu tíđ, ţessi ćvagömlu ráđin svo dýrukeyptu, sveitarhöfđingjanna grćnu, ađ blekkja blásaklausan sveitalýđinn, ađ einhver fengist ţá til ađ halda á gulu hrífunum öllum fimm sinnum hundrađ og ein sinnum hundrađ og ein sinnum svo svo mörg hrífusköftin á hverjum bć, eđa hvađ ţćr annars arfaklórur skyldu alls verđa margar ađ lokum í Gósenlandi blámóđuframtíđarinnar hriflanna allra jóna og gunnu hrófatildranna, og ţađ ţó fyrir allra farsíma tíđ. Riflanna annálar og sálarháska sögur geta ţeirra helst ađ engu sem ekki létu hrćđa sig og beita óhugnanlegum ofan í sig fiskćtusögunum en kusu fremur ađ strjúka úr sveitinni siđavöndu og ţó á sinn hátt svo söngvnu en ströngu og forframast heldur á rómanzanna víđfeđmari bárufaldi, eigandi á hćttu ađ sökkva í hinstu sagnasjávar rökkvamyrkur eins og talandi steinar en ţó tćkifćri líka til ađ bođa heiminum öllum fagnađarerindin, líkt og Ţórbergur kynni ţá ađ hafa bruggađ sjálfum sér launráđ, jafnvel banaráđ á sína vísu, sem franskur Nóbel og mannkynsfrelsari sprengjandi sitt ćgi og öflugra dínamitiđ, jafnvel međ sjálft alheimstungumáliđ fyrir kveikiţráđ. Allt vćri ţá ţrennt taliđ af okkar ţrćlanna hálfu í páfarununni ţeirri, útlendingaherdeildarinnar, og viđ ţó enn í standandi vandrćđum međ ađ telja, vađandi enn í villu og svíma í ţeirri blindu trú ađ eiga ekki nema einn.

 

DegasSvona gerđum viđ er viđ ţvođum okkar ţvott,

ţvođum okkar haus, ţvođum okkar heila.

Svona gerđum viđ er viđ ţvođum okkar ţvott

snemma á heims... eđa á heimastjórnarmorgni?
 

Annars skiptir ekki nokkru lifandis máli hver á, allir fyrir einn eđa einn fyrir alla eđa einfaldlega enginn neitt fyrir neinn, sumsé hvort á einstaklingur, kóngur, drottning eđa ríki, hvort á sjálfan sig hver, hvurs er ţvottur hver, hvort á samfélag í heild eđa samfélags einstaklingar, allir eđa bara ekki neinn Níels, neinn Jón, séra Jóna eđa Gunna - heldur einungis hitt, hver er hćfnin hvers, gćfan hvurs og eins til ađ fara međ og halda á spöđum, hirđa rökin, hengja upp ţvott, greina skíragull, greina sjávargull, aka ćki síns skapara allra skapa, stýra kútter Hafstein, skýra Laxness öld og Óskars glímutökin, ţiggja Ţórbergs guđsgjafirnar og allra Ţorlákssona Bjarga og Jóna, nú og fósturlandsins Freyja, ađ greina á milli góđra gjalda Hriflu-Jóns og skýjaborganna gjalda hrófatildranna, leggja og mat á drottins dóm og dýru gjöldin Hóla svo og öll gjöldin á Haukadalsbót. Sá sem sýnir og sannar ađ sé ekki hćfur til eignar neinnar né heldur umráđa, hvađ ţá heldur umbođs, er best settur eigandi ekki neitt.

Hansahéđnar komu fram eins og beiningamenn og voru sannir beiningamenn en engir grallarar og gerđu sér engar grillur um ţađ, fyrir löngu orđnir kaţólskari en páfinn. Og brátt skyldi líka réttur settur yfir Róm og upp kveđinn í Skálholti dómur. Snćfríđar ţangsviđa og öskusalti skyldi ţó fyrst sáldra í sárin, ađ kćmi af eldshiti sár, síđan kćmi gamla konan í heimsókn eftir héđnaöld strangleikans sárasta ađ máta peysufötin, ađ beiđast siđavendninnar beina, sínu stranga auga fyrir auga, tönn fyrir hvössu tönn, kyrjandi sinn velling og sálmagrauts vímueiman.

Líkast og ţegar pör á dansgólfi rekast á og óróleikabylgja rís í einum kima salar farandi svo í samfelldri bylgju, líkt og í dóminó, frá pari dansandi til pars dansandi hringinn í kring um allt dansgólf, ţá eru og öll stríđ hringlaga, komandi svo ć aftan ađ eđa í opna sköldu parinu sem öllu uppnáminu olli í fyrstu - ţannig koll af kolli og í hring eftir hring eđa fram og til baka eđa í kross yfir gólf líkt og hendi vćri veifađ eđa klukkukólf, ţar til gólfiđ blátt áfram logar í trylltum dansi rísandi og hnígandi eins og ć krappari öldusjór er ađ lokum brotnar sem geigvćnlegt Dyrhólabrimiđ.

Ţannig var ţađ í hundrađ ára stríđinu sem hófst ađ tveggja alda svo Jónahreinni Ísleifsöld liđinni međ einu lćvísu Jónapari er skaust upp á himininn yfir Róm og hinni nýju Róm viđ Nasaretvötnin stríđu, ađ svo hillti undir brimiđ međ einum afsettum Jóninum öldinni síđar; svo sem hér hefur veriđ rakiđ og af páparunu má sjá, og skyldi ţá ekki gleymast ađ gćta ađ endahnútnum Avignonaldar, ţeim falska hnút sem hvergi sést opinberlega hnýttur eđa bundinn, hvađ ţá leystur.

Svona gerđum viđ er viđ háđum okkar stríđ, háđum okkar hundrađ ára stríđ viđ Jóna, hnýttum okkur enn eina hnúta Jóna, en mannkynssögufrelsarar kusu ađ eigna sér og sínum ţjóđum líkast sem viđ hefđum hvergi komiđ nćrri, hvorki á austustu hvađ ţá heldur vestustu vígstöđvum - viđ, sem allt stríđiđ ţó snerist um, sjálfur Jónastyrinn miklasti, sjálf Babýlonstyrjöldin okkar og hinna lćvísustu Jóna, sjálfra Ekki-Róms Jóna!

Björn hefur án alls vafa átt í miklu stríđi viđ sjálfan sig er hann gerđi sér ţetta ljóst en líka skiljanlegt hví hann ekki skorađi alla sagnfrćđinga heims á hólm strax í fyrstu lotu. Eđa ţví skyldi hann hafa átt ađ tefla á slíkar hćttur tvćr međ alla Hriflu-Jóna á annan bóg en heimsveldin öll hin á hinn bóg, tefla svo í fulla tvísýnu eigandi ţá á hćttu ađ liggja ađ lokum undir veldishrömmum báđum, sigri hrósandi yfir honum? Ţví var ţađ ađ hann kaus sér heldur sakleysislegri vopnin Odysseifs og Ísleifs, lagđi sinn nýja sögufeld á Trójugćđinginn, brosandi eilítiđ út í annađ, á stundum ţó ađ minnti eilítiđ á riddarann sjónumhrygga, og skyldi engan undra svo nauđalík er riddaramennskan ţeirra allra sú hin trójanska frammi fyrir kátbroslegum vindmyllunum, ţessum hrófatildrunum öllum svo auđunnu. Ţađ má ţví segja ađ forleiknum ađ gagnsókninni hinni miklu hafi lokiđ međ léttum innanbúđarleik er Björn lét falla á vorsins eld hinn vetrarsnjáđa yfirbótarfeld ţeirra heimavígstöđvanna Jóna; stóđu ţá einungis eftir heimsveldin hin ađ hálfum sigrinum unnum.

Hvar Björn hefđi endađ er ekki gott ađ segja ef auđnast hefđi og enst aldur til ađ brjóta alla sína ensku öld til mergjar, hvađ ţá náđ hefđi hann ađ rekja ţrćđi allra ţorskastríđa allt til Avignon, Nýja Garđs, Lýbiku, Róms; en hefđi heldur varla veriđ einum frćđingi ćtlandi ađ leggja út á hafiđ ţađ mikla sagnasjávarins ţó mikill vćri. Ţeirri spurningu er ţví enn ósvarađ ađ studd verđi hreinum sagnfrćđilegum rökum hví páfaríki kaus ađ fara ţessa aldarlöngu, torsóttu leiđ, leggjandist ađ lokum flatt undir strengilegan siđavöndinn Hansa og allra Hamborgara, og loks komast ađ ţví fullkeyptu undir vendinum marghöfđanna í vígshreiđrunum öllum Habsborgaranna. Ţađ er ţó alveg ljóst ađ Avignon skyldi einungis vera áningarstađur, nćsta skref kynni ađ hafa orđiđ gamla Gínea og Gaskónía, sum sé gamla Baskaland og Bordeaux, ţá París, hvar ţá ţegar glumdu viđ smíđahöggin alls mikla viđhafnarundirbúnings, ţá Lundúnir, ţá Orkneyjar, fetiđ fyrir fet, og loks ađ líkindum Ţórshöfn í Fćreyjum, fremur en Brattahlíđ ađ unnu víginu vesturlenskra, hvađan hefja hefđi mátt lokasóknina geigvćnlegustu yfir annađ hvort sundiđ. En allt fór á annan veg. Pápi veriđ í ţeirri einfeldningslegu trú ađ nóg vćri ađ skáka fram Filupusi 6. af Valois og krefjast Gíneu og Gaskóníu, duggarar sćju svo um eftirleikinn á međan Vatíkaniđ ţumlungađi sig fetin sín fyrir fet međ Nasaret norđaustar á bóg bet og Betaníu. En ekki fór ţađ nú alveg svo. Agincourt miklu táraNormannskir, vallónskir, eđa hvađ viđ skyldum kalla ţá niđja okkar á ţessari tíđ, höfđu sig ekki af stađ međ pompiđ fyrr en löngu síđar ţá allt hiđ langvinna stríđ var um garđ gengiđ og löngu lokiđ orrustunni miklu tára viđ Agincourt 1415 ţá Hinrik 5. mátti berjast eigin hendi á bćđi borđ međ vígmóđa Frakka sér á ađra hönd og sjálfdauđu fiskana Íslendinga í mergjuđum skeytum mágs af Pommern á hina.

Hinrik hafđi ţó sigur í ţessari úrslitaorrustu líkast til blóđugustu, og ţađ ţó vćri viđ ofurefli áróđursímynda og kóróna fleiri en Íslands eyrnasperrtu flöttu fiska ađ etja; átti honum ţó engu ađ síđur eftir ađ hefnast fyrir slćlegan skilning á öllu eđli máls og réttar, höfđu svo áar hans og ţá hann sjálfur fyrir lifandis löngu glutrađ niđur móđurmálinu sem ţeim var ţó eftirlátiđ í arf til skilnings á landsréttinum og alls hafréttar, réttinum til skilnings á eđli allrar heimskringlunnar ţagnarmála og aura og hví fiskar hafi svo fögur hljóđ; en Frakkar ekki öllum heillum horfnir fleyttu ţó hvíta frođuna ofan af gapuxa mikla svarta skóla.

Englendingar unnu má segja allar orrustur ţessa aldarlanga stríđs en Frökkum hlotnađist í sárabćtur ađ vinna sjálft stríđiđ, tiplandi sem sé á tánum ginfaxa og gapaldra, ruglandi ađ lokum Hinriks niđja í öllu málanna rími, hafs alls og landsréttar. Ţó nú vćri Frakkar tćkju Jóhönnu af Örk í dýrlingatölu fyrir; mćr ćtli ekki í beinan kvenlegg af Göngu-Hrólfi komin, seiglan henni svo í blóđ borin ţrátt fyrir einnig týnt hefđi niđur móđurmálinu en ekki öllum skilningi ţó; en Englendingar, leikandi á glóđum hennar, dansandi í hennar öskustó, ćsandi upp í sér sitt storkiđ víkingablóđiđ, sneru sér af krafti ađ sínum Rósastríđum; gátu Frakkar ţá loks fariđ ađ tygja sig á Íslandsmiđ; ţá var allt orđiđ um seinan fyrir pápa, ţá fyrir lifandis löngu mátt hrökklast međ Nasaret til baka heim í sinn gamla táradalinn og ć valdaminni litlu Róm, kann ţá ađ hafa sefađ hug sinn og anda viđ eilífar einrćđur Starkađar, brosandi gegnum hin brimsöltu endurfćđingartárinn í blóđbikar sinn:
 

Eitt bros getur dimmu í dagsljós breytt,

sem dropi breytir veig heillar skálar.

 

Ćtli portúgalskir og baskneskir hafi ekki gufađ upp margir međ Vestur-Íslendingum á Saltfiskalandi hvar hćgust voru öll heimatökin og dýrkađ gátu Bacalao jöfnustum höndum sem sinn Bacchus hinn góđa? Nema ţá siglt hafi í einhver hin minni pápaţrćlanna leyniskjólin á ystustu breiđafjarđareyjunum djúpu Hafsbotna - á Grćnhöfđaeyjum, Azoreyjum, Kanarí, hver veit; jafnvel ađ dagađ hafi uppi í hinum einu sönnu Breiđafjarđareyjum, einhverjir, ţađ guđ má vita og Grćnhöfđi; nú nema einfaldlega hafi étiđ í klakahöllum ţađ sem úti frýs, ţreyjađ svo ţorrann og góuna međ Inúítum alla köldustu klakaöldina, nema alveg kollsiglt hafi sig. Gćti og Eiríkur af Pommern ţví vel hafa veriđ viđ ţćr siglingar ýmsar riđinn. Enskir einir sigldu ađ kalla megi međ pomp og prakt en voru engu ađ síđur afar óţćgir ljáir páfa, dansandi og dillandi sér framan í hann eins og hundar á ţúfu á allri Bifröst miklu Avignon, gerandi í ţokkabót ósvífna ţjóđréttarlega kröfu til allrar frönsku krúnu ađ launum, engu líkara en ćttu hana, og ţađ í krafti fornra sigurvinninga okkar, og ţađ mćlandi á fluent frönsku, ekki nema ţađ ţó, og ţví enn síđur ađ ljćđu minnsta máls á franskri Gíneu og Gaskóníu, og ţó nú vćri - hafréttarins okkar gamla alls Baskaflóa, saltleiđanna og púrtvínanna til Portúgals og Spáníá og vaa-á allra senjorítanna - sá var nú hćngurinn á hinu ćgilanga fyrsta ţorskastríđi; ţví fór sem fór, ađ á endanum kallađ var Hundrađ ára stríđiđ og ć síđan en ekki Hundrađ ára saltfiskastríđiđ okkar og allra Gerrekssona páfa og Jóna. Ađ hnupla heilu stríđi frá svo lítilsmegandi ţjóđ, og ţađ svo miklu stríđi! Voru ţetta ţó brćđur okkar og systur og eru raunar enn, svipta okkur samt öllum miklasta stríđsheiđrinum! Ţetta sem var ţó í raun réttri fyrir ţeim ekkert annađ en framhald borgarastyrjaldarinnar okkar, í raun réttri eđlilegur útflutningur okkar og ţá ţeirra Sturlungaöld, sem viđ vorum vaxin upp úr og ţeim guđvelkomiđ ađ slást um heiđurinn af, og áttu nú líkast til einhvern ţátt í ţeirri mannvitsbrekkuöld. GapaldurEnda fluttum viđ inn Hundrađ ára stríđiđ í stađinn, og var svo sannarlega okkar réttmćtur stríđsinnflutningur, jafn fyllilega réttmćtur sem útflutningurinn, hvort sem vćri af sjónarhóli alls hafréttar litiđ eđa allrar lögréttu í heild, sama í hvađa sögulega ljósi á vćri litiđ og alls viđskiptajöfnuđar, hvađ ţá heldur í ljósi frumburđar-réttarins. Og vissulega, allt út af páfa, ţá mćtti vel kalla ţađ fyrstu ţorskastyrjaldaröld, en ţá má heldur ekki gleymast hve hitt heitiđ er miklu tignarlegra.

Eđa hverjir unnu England? Hverjir Normandí? Hverjir unnu nćstum ţví sigur á Róm? Svo leyfa ţeir sér, ţessir bćndur sem eftir urđu sí og ć fljúgandist á, ađ hnupla heilu stríđi, og ţađ heilu hundrađ ára stríđi, frá varnarlausri ţjóđ! Borgarastyrjaldir eru fyrir gulróubćndur, kálfrćbla og landbúnađarvöruneytendur, alls ţess öreigalýđs lágborgara og háborgara og lenska ađals, og ćttu ţví ađ sönnu ađ kallast smáborgarastríđ, en alvörustríđ á hinn bóginn fyrir kappa sem kunna ađ krukka, fyrir krossmenn og kóngsmenn í skák, fyrir stórmeistara í stríđskastfimi og tafli um hafrétt og ţjóđrétt alls alheims, ţví er ţađ ađ viđ önzum Róm fullum hálsi, gjöldum tíund á tíund ofan í sömu mynt, gjöldum líku líkt međ hinni einu sönnu ţrćtubókarlist um fiska, hvort heldur fáeina eđa fleiri, og ţađ ţó ekki vćru nema fimm. Má raunar undarlegt heita ađ ţjóđin skuli ekki fyrir lifandis löngu hafa tekiđ sig til í andlitinu og fariđ í krossferđ á hendur ţessum mannkynssögufrelsurum, frćbúđingum öllum og Hansagluggatjöldum, ţessum öreigapáfum öllum sögunnar, ţessum öđluđu öllum kardínálum sjálfslegnu til riddara, sem ţykjast vera stórmeistarar í Jóns nefnum, sínkt og heilagt međ nefiđ ofan í allra lenskustu málum sem alls alheims og öreigindanna, sveipandi ţau hulinshjúp sinna sagnafáu og tíđindalitlu frćđa, rćnandi okkur og ruplandi hinum dýrustu Jónastríđum, ekki nema ţađ ţó, beiningamennirnir, vitandi ţó ekki einu sinni muninn á Jóni og séra Jóni, sem er ţó ađeins bitamunur en sjaldnast mikils grallarafjár, hvađ ţá ţekki mun á gullgerđ og sönnum gullgreftri, blindum augum starandi í eiminn undir sögunnar myrka gullgerđarhjúpi, kuklandi viđ sín útbrunnu stjörnuljósin.
 

Ar-í-dú ar-ídú-radei,

Ar-í-dú ar-ídáa.

Sem enskur ríkti hann

međur sóma og sann

eitt hund-rađ ó-ár á blaa-á-a.

 

___________________________________

í mars, 2004

 

Vísanir í heimildir ađ myndum: sjá ađ baki músarbendli í tilvísanaham

 

1. lota glímu

2. lota glímu

3. lota glímu

4. lota glímu

5. lota glímu

 

prenta skjal

Rómanza: heim á kvist