< Bognar lnur

ekki beinlnis...

 

Jacques Louis David: Daui Skratesar (1787)

 

v er gjarnan fleygt a vi notum einungis brot ess skilnings sem hugurinn br yfir. Blindir roska me sr gfu sem vi bum ll yfir en notum sjaldnast nema brotabrot af - eir last nmi fingrum og llum lkamanum langt umfram venjulegan mann, taka bkstaflega a sj og skynja a sem llum augum er huli, samt tra eir og treysta skilningarvitunum, a eir skilji rtt.

Tr snst um ystu mrk - mrk ess sem vi treystum. Ystu mrk skilnings krunnar eru einu svii langt umfram a sem nokkur maur hefur. Fyrir bragi er henni kleift a fljga nstum planna milli hvert vor og haust. Hn treystir skilningarvitin, samt ekki miki meira sjnina en vri hn flugstjri Boeing 747.

Raunvsindi helga sr a svi skilnings sem okkur er llum nokkurn veginn sameiginlegt a geta treyst , lkt og krukyni sinn htt treystir ratvsi sinni. Innan ystu marka raunvsinda rmast a veraldlega vihorf sem mest allt mannkyn er nokkurn veginn sammla um a s elilegur skilningur, sem llum s v nokkurn veginn htt a treysta.

Tr er hinn bginn skilningur hvers einstaklings heiminum, hverju hver og einn telur htt a treysta. Einstaklingur sem treystir engu nema v sem fellur saman vi heim raunvsinda, getur v vel kalla sig raunvsindatrar. S sem trir og treystir v einu a hann s andi og a allt efni s blekking, gti kalla sig alveg hreinrktaan andatrarmann.

Einstaklingar sem eiga sr smu tr, sama svii, eru sammla um ann skilning. eir eru sammla um skilning t.d. raunvsindasvii ea svii Islam-trar, en kannski sammla um fjlmargt ar fyrir utan. samkomulag stafar af v - rtt fyrir ll raunvsindi, rtt fyrir ll trarbrg - a allur sameiginlegur skilningur mannanna er mjg margrur, misvur ea misrngur eftir v hvaa einstaklingar eiga hlut.

hnotskurn er ekkert "gfulegt ea rtt" vi skilning okkar. Hver og einn einfaldlega treystir skilningarvitum snum ea treystir ekki - svo langt sem tr hans nr.

 

 

 

Hver og einn setur sr mrk - hverju hann vill tra og hverju ekki. S sem er raunvsindatrar strangasta skilningi - a allt heiminum lti lgmlum vsindanna - hann setur mrkin ar, trir sum s v a allt sem hann sr og allt sem honum er huli falli innan ramma vsindanna.

Engu a sur er mguleiki a hann tri lf eftir dauann, en einungis lf sem lti smu nttrulgmlum og hr. A leiin gegnum dauann til annars lfs s einungis eitt af v sem vsindin eigi eftir a skra.

Flestir hreinnar raunvsindatrar lta svo a einstaklingurinn eigi sr ekkert lf eftir dauann, einungis skrokkurinn umbreytist lifandi orma og frja mold - a hugtaki sl sem s heyri undir hindurvitni og hjtr.

N deyr strangtraur raunvsindamaur en er lfgaur r di. dauanum upplifir hann a sem hann kallar ara vdd, eitthva sem er ofvaxi hans skilningi og vsindanna. Engu a sur er hann sannfrur um a hann hafi upplifa raunveruleika.

Raunvsindamaurinn hefur sem s frt t mrk trar sinnar. Hann trir fram vsindin en einungis sem takmarka svi innan strri heildar sem lti vtkari lgmlum en vsindin annars viurkenna.

Tr hans er ekki lengur bundin vi vsindin ein - en ar me er ekki sagt a hann tri llu!

 

 

 

Hugmyndin me "Gu" er a ekkert s afsttt, heldur allt ein rofa heild. Getum sem sagt liti "Gu" sem hjlparhugtak yfir altkan skilning.

Samkvmt afstiskenningu Einsteins er hefbundinn jarlgur skilningur mannanna lkt og lti skilningstr sem hltir snum einkalgmlum, t.d. gamla Newton, h eim lgmlum sem kunna a rkja vtkari skilningi.

gilegasta afstishyggja snst um a lifa snu litla skilningstr me sjlfum sr og snum. tulustu afstissinnar kra sig klltta um annarra tr, annarra skilning, hva eir kru sig um altkan "Gus" skilning, sti slkt alltumfamandi tr eim til boa a hreira um sig .

 

 

 

Tr, heimspeki og stjrnml eru svo samofin a vera vart agreind ea eigum vi segja a lfsskoun s eins og babska, hvert hveli um anna: trin heildarumgjr um allan hugmyndaheiminn, ar inni heimspekin umgjr um rkhugsunina, og loks stjrnmlin stjrn hugar ea samflags eggjarauan sem gjrir okkar vaxa af, samkvmt rkhugsuninni, samkvmt trnni.

Ysta hveli trin mtast af undirvitund, mevitari hugsun ea innsi, sem vi tkum iulega mark n ess a geta sanna me einhltum rkum fyrir sjlfum okkur. a sem samflag er nokkurn veginn samdma um a tra a vi sjum, a vi skynjum, a hlutir eru, a 1+1=2 o.sv.frv. - a kllum vi frumforsendur rkhugsunarinnar.

essi mrk hafa vallt veri a breytast fr einum tma til annars og fr sta til staar. au geta veri fyrirskipu samkvmt valdboi ea bou me rri og heilavtti, stundum nst um au nokku almennt samkomulag. Heimspekin getur nlgast a vera hrein tr, ea hinn bginn trin heimspeki. Ea stjrnml og tr fallast fama og kfa heimspekina.

Hvernig getur flk veri visst um a tr ess s hin eina rtta?

Spyrjum talbana, spyrjum klerkana ran. Spyrjum syrgjendur Sovtrkjannna, spyrjum slfringa Kka-kla. Frum andaglas og spyrjum rannsknarrttinn, spyrjum t himnana sj, spyrjum Newton, spyrjum Lao-Tse. Spyrjum Dav. Spyrjum okkur sjlf. Erum vi viss okkar sk hva s tr, hva hjtr, hva ekki tr? Ea spyrja bara a leikslokum?

 

 

 

egar vi vorum heiin trum vi v lkt og forn-Egyptar a lkaminn fri til annars heims samt llu v sem lagt vri me okkur hauginn, sem gat veri upphaldsgingurinn manns, btur, msir munir, hvaeina. hindasi tti sjlfsagt a skella ekkju hfingja me bli og mun vst enn tkast laun, hfinginn myndi eiga hana fram hinum megin.

Hugmyndin snst fremur um a fullkomi "afrit" af lkamanum og llu mefylgjandi dti veri til "hinum megin". essi tr einkennir flest trarbrg, tli himnarkishugmyndir gyinga, kristinna og mslima heyri ekki til hreinna undantekninga fr vihorfinu.

Trarbrg kommnista kollvrpuu llum fyrri hugmyndum manna um lf eftir dauann. tli fyrr hafi veri sett fram allsherjar trarbragakerfi sem einfaldlega geri r fyrir a llu lyki me dauanum, klippt og skori, punktur og basta.

Hugmyndin helgast af v a kommnistar litu samflagi sem einn allsherjar lkama er tti sr eilft lf hr jru, er fyllingu tmans myndi lkast til jafnast vi parads jr. Einstaklingarnir ttu sr einungis tilveru lkt og frumur lkama okkar sem eru sfellt a endurnja sig vi erum ekki hin smu dag og gr, frumusafni sem vi vorum ger r vi fingu er lngu dautt en fjldi frumu-kynsla binn a xlast, lifa og deyja me okkur san.

A essu atrii slepptu lfi eftir dauann er kommnisminn eiginlega hreinrktu kristni, lkt og kaptalisminn sinn htt, a styjist vi heldur kaldranalegri tlkun kristni, mun nkomnari hinni gmlu gyinglegu tr, auga fyrir auga, tnn fyrir tnn. Vi erum a sjlfsgu a tala um anda kenninganna, eins og r hafa veri settar fram af frimnnum, burts fr v hvernig r hafa virka reynd.

a furulega er, a me falli kommnismans er engu lkara en kaptalistar hafi raun alfari teki upp hi kommnska vihorf, a lfi snist einungis um efnisheiminn, a ekkert s ar fyrir utan ekkert sem heiti lf eftir dauann, Gu bara gamalt punt. Kannski a hin kaldrifjaa efnishyggja eigi alveg eftir a trma llum slkum hugmyndum en t.d. mynd Ganesh veri me tmanum allsherjar sameiningartkn manna, tkn hins alsla, fullnga samflagslkama.



 

Hvernig getur flk veri visst um a tr ess s hin eina rtta? flk kannski eftir a standa safni eftir 1000 r og skoa krossa Krists og bnateppi mslima, brjtandi heilann um hvernig vi gtum virkilega tra v a lf vri eftir dauann - jafnvel eilft lf?

 

 

 

stulaust a vera a mikla fyrir okkur vi deyjum. Enn, sem betur fer, hafa allir di. Jafnvel hinir daulegustu hverfa a lokum mistri sgunnar. Og n vri, annars vri mistri ansi svart.

Vandamli er a vi ttum heima endanlega stru papprsblai sem dygi ekki til a tj ll orin um blai - breytti engu vi myndum skera blai vi ngl, vi vissum hvorki meira n minna um a sem vri ofan blas ea nean. - Ea vru a ekki bara orin tm? Um skiljanlegt tm? (ea atm?)

Gmlu Grikkirnir sgu a allt snerist um hlutfll. Sem rssar hefu kannski ora sem svo sitjandi a sumbli: Hver babska veit af sjlfri sr - eirri sem hn felur innra me sr og hinni sem hn er falin inni .

er bara spurningin, hvaa babska er hver? Hver er trin hvers?

 

 

 

Vilji er allt sem arf ... trin flytur fjll ... og ar fram eftir gtum. Vissulega. En hve oft er ekki takmarki einmitt n me verkfri orkusugunnar - mtturinn er sogaur r mtherjum, eftir a liggur gatan grei me fjalli.

Trin er v hvorki jkv n neikv eli snu, hn getur veri g og getur veri slm, getur veri af hvaa tagi sem er. Er raunar eins og hvert anna verkfri hugans - en kannski a sem lengst nr, hvort sem er til gra ea illra verka.

 

 

 

Elilega er flestum jararbum tamt a tengja trarbrg vi hi yfir-nttrulega einvrungu, enda hafa nnur trarvihorf ltt tt upp pallbori um sundir og tugsundir ra. Tr og trarbrg geta engu a sur vsa til vihorfa manna til hinstu raka lfsins, hvar sem rkunum sleppir, hr jr ea himnarki ea einhverjum vddunum ar milli.

Kommnismi Marx og Engels afneitai annig flestum fyrri hugmyndum manna um tilveru eftir dauann, sem verur a kallast mjg byltingarkennt trarvihorf. Heittrair kommnistar tra v a me daua einstaklings ljki hinstu rkum lfs hans, lkt og frumu sem deyr.

Sannur kommnisti trir jarnesk gi, jarneska tilveru, a allir hafi jafnan rtt til ganna, trir hi ga manneskjunni trir brralag allra manna. Hann trir v a hinstu rk lfsins snist um jarneska parads, a fyllingu tmans muni mannkyn upplifa himnarki jr.

Hva er sameiginlegt me kommnisma og hreinrktari kristni a lfi eftir dauann slepptu? A slepptri slinni hans Jns mns, felur ekki boskapur kommnista sr flest hin kristnu gildi eins og au hafa veri tlku af einlgustu jafnaarmnnum kristindms tvsund r? NB! samkvmt kenningunni, burts fr allri reynd, n vri...

 

 

 

Eitt er a sitja mjkum sfa og blaka vi hugmyndum.
Anna a fara t strtin og kollvarpa hugmyndunum:
Gera BYLTINGU, lkt og kommnistar, BYLTINGU sem varir.

 

 

 

a merkilega er, a engu er lkara en a hi kommnska vihorf s a vera allsrandi, sem s a lfi snist einungis um efnisheiminn, a ekkert s ar fyrir utan ekkert sem heiti lf eftir dauann, a Gu s bara gamalt punt.

Hvenr hefur kaptalismi annars ekki stust vi trarbrg. Ea telst a ekki til hreinna undantekninga a kaptalistar hafi ekki mta hugmyndafri sna t fr einhverrri skoun ekki-efnisheiminum ea hinu yfir-nttrulega - jafnt sem efnisheiminum?

S kaptalismi sem vi hfum alist upp vi og heimurinn er n heltekinn af, hefur gengi gegnum margvsleg breytingarskei. Til einfldunar getum vi sagt a hann eigi sterkar rtur siaskiptunum, tr mtmlenda. Allt fram seinustu ld eimdi talsvert eftir af v vihorfi sanntrara kaptalista, a eir ekki einungis kkuu drottni alla velgengni sna, heldur litu jafnframt sig sem umbosmenn hans vngari drottins, a eirra vri umboi og valdi til a gta hjararinnar, verkamannanna.

allra seinustu ratugum hefur hinn vestrni kaptalismi skoti rtum svo va um heim a er orinn alveg aljlegur, og ar ofan nnast orinn hur llum trarbrgum gri lei me a vera trarbrg sjlfum sr.

himnarki rkir algjr frjlshyggja. En af v allir eru svo gir vi alla eru sannir ssalistar til ors og is gengur sifri Adams Smith upp:

As to love our neighbour as we love ourselves is the great law of Christianity, so it is the great precept of nature to love ourselves only as we love our neighbour, or what comes to the same thing, as our neighbour is capable of loving us.  Adam Smith

Elska skaltu nunga inn eins og sjlfan ig, lsu Adamsverjar sem sagt sinni t ea eins og Adam benti rttilega , a komi sama sta niur: eins og nungi inn megnar a elska ig. Stendur a vsu hvergi skrifa Auleg janna heldur miklu grundvallar sifririti sama hfundar a Auleginni - Kenningu um mrlsk vihorf. Varla von a hinstu rk ntma frjlshyggju ni lengra en hin kommnsku nef egar aeins anna testamenti er boa en sjlfum siagrundvelli trarbraganna sleppt - lkt og eir Marx og Smith hafi veri samvaxnir tvburar, reisandi hs sitt sama sandinum, vitandi ei lengra nefi snu:

Ganesh

Einn denar til ea fr skiptir v engu mli slurkinu.

Money = Honey. Kommnismi = kaptalismi.

 

 

 

Fyrir mrgum ratugum san fr efnaflk Brasilu a vggira heimili sn til a f fri fyrir lnleysingjunum fyrir utan. Hverfi hinna best settu eru einfaldlega umlukin landamragiringum me hlium, varmnnum, passaskounum.

Brasilu er stttamunur og grarlegur tekjumunur landlgur og vegalengdir afar stuttar milli hinna rku og ftku, srstaklega strborgum. a hefur almennt ekki veri svo Vesturlndum, ekki neitt lkingu vi a Brasilu, ekki fyrr en allra seinustu rum, me vaxandi upplsingu flks um allan heim og ekki sst vegna betri og drari samgangna, a heimurinn er a vera eins og lti orp me Vesturlnd fyrir herragar miju.

Vri einhver tilbinn a missa spn r aski snum og minnka annig lfsgamuninn milli heimslfa - milli herragarsins um mrum girta og lnsumdmanna kring?

 

 

 

Hinar dimmu mialdir hafa lngum veri orum auknar. vert mti voru mialdir framfaraskei Evrpu, vissulega fremur hgt hafi mia mlikvara okkar ntmamanna. a var fyrst og fremst hi gamla murland Rmaveldis, tala, sem var hrrnun a br, allt ar til reis r skustnni endurreisnartmanum, sbr. myndlist, bkmenntir, bankastarfsemi.

Lti dmi um framfarir Evrpu snemm-mildum er hernaartknin sem barbarar Evrpu lru af Hnum, a beita hestum hernai; og er tmar liu fram a beita hestum fyrir vagna og mis akuryrkjutl. Hesturinn var arfasti jnninn og gjrbreytti samgngum landi. etta voru miklir gerjunartmar, jflutningatminn, egar ttblkar, jir og jabrot tku n a skipta upp me sr ntanlegu landi Evrpu og herjuu ekki sst kaft hin gmlu vgi drottnara sinna, Rmverja.

Rasismi Rmverja var lngum flginn v a lta niur sem ekki vru af rmversku bergi brotnir. Barbarar voru hinir. Undirmlslur kjrinn til a erja jrina og framleia landbnaarvrur og msan nytjavarning fyrir herrajina. DRT. Gamalt og ntt vihorf.

A sjlfsgu lru barbararnir margvslegt af drottnurum snum og uru eim a lokum fremri flestum svium. Gmul og n saga. snemm-mildum brutust eir smm saman undan okinu, og svo tk vi hin hefbundna innri erjan.

essar aldir voru ekki dimmari en svo a um mibik eirra ru jir Evrpu sr sjlfar og skipulgu sn rki a mestu n afskipta utanakomandi strveldis. Handverk og margvsleg tkni hafi teki strstgum framfrum. Dmi um a eru skipasmar Norurlandaba og ein afleiingin: landnm Normanna slandi, afleiing af tkniframfrum.

Siglingatkni hefur bein hrif samgngur, slkt hi sama betri vagnar og liugri hjl. Verslun tk v elilega miklum framfrum, ekki sst me tilkomu banka, sem leystu vruskipti af hlmi. Gyingar lgu ungt l r vogarsklar, s reikningsglgga j, og enda a verulegu leyti meina a leggja stund arar atvinnugreinar og samlagast jahafinu. lru Evrpumenn margt og ekki lti af arbum essum tma, til a mynda ri reikningslist og margvslegt fngert handverk, svo sem klukkusmi. A gleymdum hinum gmlu klasssku frum Grikkja sem arabar voru srfringar essum tmum.

Til a gera langa sgu stutta: egar mildum lauk me landafundunum voru gmlu barbararnir mjg vel stakk bnir til a lta niur heiminn kringum sig, slkar hfu framfarirnar ori. - egar tku sagnfringar a breia yfir fort ja sinna, einfaldlega me v a sinna ekki eigin sgu heldur lta sem saga Rmverja og Grikkja vri saga sn. egja sem fastast um, a augum eirra hfu arir bar Evrpu upp til hpa aeins veri fyrirlitlegur undirmlslur: barbarar.

Rasisimi er komi af orinu race = tt, ttblkur, kyn, kynstofn. Reyndar nskylt kappi og keppni. Hinir sterkari lta niur hina veikari hverjum tma. egar verst ltur gengur drottnunargirni t hreinrktaan fasisma.

 

 

 

Hinn hvti 'kynstofn' gyinga sem llu rur srael kann a vera alls skyldur semtum, sem byggu lnd Mijararhafsbotna til forna og byggja enn. Semtar eru kynstofn me semtska tungu, ur fyrr t.d. Assrar, Fnikar og Kaldear, en dag aallega arabar, gyingar og Epumenn.

Hvers vegna Kasastanar og fleiri jir alls skyldar gyingum tku upp gyingatr fyrr ldum er saga t af fyrir sig, en hitt vitum vi a egar eir voru komnir til Evrpu og hfu reynt a alagast ar um aldir sem 'gyingar' var til hreyfing meal eirra sem tk afar fegins hendi afar 'vsindalegum' kynttakenningum upplsingarinnar, sem ttu svo miklu fylgi a fagna fyrri hluta seinustu aldar, sllar minningar, lka hr...

essi hreyfing Evrpugyinga, og ekki sst bandarskra af eim 'stofni', komst a eirri niurstu a Gyingar vru stir kynstofna - og upp af spratt kynttaaskilnaarstefnan sem eir nefndu zonisma, reyndar kk fjlmargra hugsandi gyinga um allar jarir.

sk jernishreyfing, nasistar, var essari niurstu a vsu fremur sammla, og tti sr og snum 'arum' svoklluum gra. Vi ekkjum sgu og urfum vart a rekja hr. Flestar menningarjir hafa varpa essum 'vsindum' fyrir ra sama tma og Gyingarki hefur greypt au sem gimstein trarsetninga sinna inn 'stjrnmlavsindi' sn.

 

 

 

Eru vsindin gri lei me a vera trarbrg okkar? Ea n hinstu rk nori nokku lengra en venjulegt srfrings nef?

Ea trarbrgin - gri lei me a vera hrein vsindi? Eru ess dmi nori a hinstu rk ni lengra en venjulegt gufrings nef?

'Srfringar' allra landa og montkennisetninga - vtin eru til a varast, gti a!

 

 

 

 

The weight of the world
is love.
Under the burden
of solitude,
under the burden
of dissatisfaction
the weight,
the weight we carry
is love.
Who can deny?
In dreams
it touches
the body,
in thought
constructs
a miracle,
in imagination
anguishes
till born
in human--
looks out of the heart
burning with purity--
for the burden of life
is love,
but we carry the weight
wearily,
and so must rest
in the arms of love
at last,
must rest in the arms
of love.
No rest
without love,
no sleep
without dreams
of love--
be mad or chill
obsessed with angels
or machines,
the final wish
is love
--cannot be bitter,
cannot deny,
cannot withhold
if denied:
the weight is too heavy
--must give
for no return
as thought
is given
in solitude
in all the excellence
of its excess.
The warm bodies
shine together
in the darkness,
the hand moves
to the center
of the flesh,
the skin trembles
in happiness
and the soul comes
joyful to the eye--
yes, yes,
that's what
I wanted,
I always wanted,
I always wanted,
to return
to the body
where I was born.

 

Sj nnar: Allen Ginsberg
 

______________________

ekki beinlnis...

beygt og bogi...

rtt ea rangslis...

milli lnanna...

 

vor 2004

rni B. Helgason

 

prenta skjal

Rmanza: heim kvist