< A Streetcar Named Strt?

A Streetcar Named Desire

rni B. Helgason:

A Streetcar Named Strt?

Gisi school-bus-system ea flugt leiakerfi almennings?

 

rum saman hafa strtisvagnasamgngur veri a dragast saman hfuborgarsvinu, og v miur, svo a segja megi, a drabbast hafi niur. a vissulega ekki vi vagnakostinn hva heldur vagnstjra Strt, enda byggir fyrirtki gmlum og gum merg. Vagnstjrar eru yfirleitt liprir og tillitssamir, hpp og slys eru ft og vandragangur vgnum fheyrur. En hinn bginn leianeti, leiatlanir og ekki sst feratnin, hefur svo sannarlega ltt veri til a hrpa hrra fyrir undanfrnum rum.

Snemma sjunda ratugnum var faregafjldi Strtisvagna Reykjavkur um 20 milljn manns ri. Nna er faregafjldi Strt bs bilinu 8 til 9 milljnir og elilega a metldum faregum ngrannasveitarflaganna, enda fyrirtki n byggasamlag allra sveitarflaga hfuborgarsvinu. Fjldi farega Reykjavk, sem S.V.R ur jnai, kann v a liggja nrri um 7 milljnum ri ea um rijungi af eim 20 milljnum sem fru me S.V.R fyrir fjrum ratugum - sama tma og bum hefur fjlga verulega. Samdrtturinn er v raun enn meiri, ekki frleitt a tla a hlutfall ba sem tekur strt s n einungis um fjrungur af v sem var.

Ntt leianet Strt bs liggur n fyrir llum megindrttum og hefur veri opi vef fyrirtkisins til kynningar san vor. a eru neitanlega mikil vonbrigi a enn skuli samdrttur vera yfirvofandi, a enn s stefnt a gisnara leianeti, vert ofan a sem vonir stu til, og jafnframt ri a fkka bistvum, a.m.k. stofnleium. a sem helst virist standa til bta er tni fera, og ekki vanrf , og samt alls vst hvort aukin veri a ri nema hannatmum, um a eru ekki fyrirliggjandi glggar upplsingar.

 

Verandi leiakerfi Strt (haust 2004)

Ntt leianet Strt, n kynnt vef fyrirtkisins ( jl 2004). Alls tjn leiir, ar af sex stofnleiir. Me samanburi vi nverandi leianet, kortinu hr fyrir nean, m sj hve langt er gengi grisjun netsins - jafnvel svo a heilu hverfin og hverfahlutarnir sj eftir Strt.

 

sama tma og vagnar fimm stofnleium af alls sex - nr. 1, 2, 3, 4 og 5 - munu elta hver annan allra mest eknu leiinni, og a   hlfhring afar undarlega ngul-lguum, fr Kringlu um Miklubraut, Hringbraut, Skothsveg, Lkjargtu og upp Hverfisgtu a endast Hlemmi, og aan til baka smu lei, munu heilu hverfin f a ba vi samdrtt, .e. fkkun gatna sem vagnar aka um - t.d. drjgur hluti Vesturbjar, nr allt Skildinganesi, svo og Teigarnir, Smbahverfi, Vogar og Heimar, suurhlar austanvers Kpavogs og austurbr Garabjar og slkt hi sama hlutar Hafnarfjarar.

Sums staar eru strtisvagnaleiir nnast lagar af, lkt og t.d. Skildinganesi og hinu all ttbla Grandahverfi og atvinnubygginni Hlsum, noran rbjarhverfis, ea hinn bginn ekkert huga a nrri hverfum, svo sem Elliavatnshverfi  ea inaarhverfinu Hellum Hafnarfiri, og a minnsta kosti enn er Norlingaholt ekki komi korti og ekki a sj a nein tengsl veri sett milli Mosfellsbjar og Borgarholts, rtt fyrir trekaar skoranir Mosfellssveitunga, ekki fremur en a leiinni milli Selss og Seljahverfis veri vihaldi.

virist beinlnis sem skipuleggjendur kerfisins hafi ekki teki neitt mi af miklu ttbli, rtt fyrir a ar s a finna drgstan hluta viskiptavina Strt, svo sem t.d. Breiholti ea Vogum og Heimum. vert mti er leiarval ekkert sur skori vi ngl ar sem byggin er hva ttust, hva lagar su leiir um gamlar og grnar, ttblar byggir eins og Sklavruholt.

 

Nverandi leiakerfi Strt (til hausts 2004)

Leiakerfi Strt sem enn er gildi, 2004. A stofni til er a byggt leiakerfinu sem S.V.R. tk upp ri 1968, um lei og skipt var r vinstri yfir hgri umfer. a fl sr msa gta eiginleika, ekki sst skiptimiakerfi sem var msum annmrkum h. Sar var leiakerfi stagbtt msan mta en aldrei stokka upp me hlisjn af gjrbreyttum tmum og vihorfum. Jafnframt var dregi r feratni me eim afleiingum a faregastofninn hrundi.

 

Almenningssamgngur eru mun margslungnari eli snu en fljtu bragi mtti tla. v ftklegri sem r eru, v meiri lkur eru a r lendi vtahring minnkandi faregastofns og ar me minni tekna, sem reynslan svo rkilega snir og sannar - sem gjarnan er brugist vi me sparnai, me strri hagvgnum og hlutfallslega frri vagnstjrum, samfara fkkun fera, sem aftur leiir af sr enn minni faregastofn, enn minni tekjur, engu lkara en a skyldi vera frvkjanlegt lgml almenningssamgangna a eim sfellt hrakai, a r skyldu beinlnis stula sjlfar a sm almannamarkaarins.

Fari tni og rval leia niur fyrir kvein mrk er htta a faregastofn hreint og beint hrynji, ekki lkt og gerist me fiskistofna, reyndar fyrir ofnotkun veiarfra en ekki van, lkt og lngum hj Strt, og alls vst a stofn ni sr nokkurn tmann aftur strik. Afleiingin, straukin umfer einkabla, leiir san af sr aukna mengun og verulegan kostna vi umferarmannvirki og lakari landntingu af eirra vldum - fyrir utan beinan ferakostna almennings, svaxandi, vi a eiga og reka enn fleiri bla. Beinn og beinn ferakostnaur samflags vex annig fugu hlutfalli vi gi almenningssamgangna.

 

Slmar almenningssamgngur bitna verst eim sem litla ea alls enga mguleika hafa a reka bl - brnum og unglingum og ldruu flki, nmsmnnum og lglaunaflki. annig kann gur rijungur samflags a hafa takmarkaa mguleika a komast leiar sinnar nema a vera upp ara kominn sem ra yfir bl. Og v meiri sem blaeign er vex rstingur sem eru akandi, a sj fyrir fari. Brn og unglingar sem venjast v ltt a nta sr almenningssamgngur eru mjg lkleg til a gera a egar au eldast. Nmi eirra fyrir stahttum og ttum sljvgast. au vera sjlfstari og astandendur mega sj meira af tma snum fara akstur me au t um borg og b. ar sem almenningssamgngur eru einna lakastar, t.d. mrgum strjlblli borgarhlutum Bandarkjanna, er beinn og beinn ferakostnaur fjlskyldna verulegur hluti af tgjldum, fyrir utan mldan tmann sem fer ferir, og bseta jafnvel gerleg nema anna hjna s nr alfari heima til a sinna blstjrahlutverki, nema srstakur vinnukraftur s til ess rinn.

 

Gur rijungur samflags ess engan kost a reka bl.

jflagslegar hagsbtur af rekstri minni blaflota kmu fram fjlmrgum svium. Hagur af gum almenningssamgngum birtist ekki sst fjlbreytilegri mguleikum ntingu tma og fjr en ella.

 

Allir stjrnmlaflokkarnir hafa teki skattalkkanir upp snar stefnuskrr og rkisstjrnin jafnvel komin steypirinn eim efnum. Hafa essu sambandi veri nefndar tlur bilinu 7 til 15 milljarar krna ri ea Gu veit hva. hefur einnig veri rtt um hkkun barnabta. Spurning hvort ekki vri full sta til a verja sm hluta essa fjr til eflingar almenningssamgangna til reksturs strtisvagna, langferabla og innanlandsflugs, t.d. annig a hvert sveitarflag fengi greitt fyrir hvert nef og hefi visst sjlfri um ntingu fjrins, hvort nta skyldi til aksturs ea flugs ea ferjusiglinga, eftir v sem fnu tti best vari hverjum sta fyrir sig.

Ea gti ekki veri ori tmabrt a lta almenningssamgngur t fr svipuu sjnarmii og menntun og sjkratryggingar ar sem llum er trygg jfn tttaka a talsveru leyti kostna samflagsins heild. etta eru eir ttir sem vega einna yngst til jfnunar lgmarks lfskjara og eru jhagslega hagkvmir, hvort sem mlt er kvara almennrar velferar og ryggis egnanna ea vegi vogarsklum hreinnar hagspeki.

Fullar tekjur gtu reyndar vel komi mti, t.d. hvaa- og loftmengunargjald af bifreium, sem svarai til um 4-12 sund krna bl, sem hlutfall af eldsneytisnotkun og af mldri hlj- og tblstursmengun vi skoun, ea um 1,5 milljarar krna ri, og hinn bginn greislur atvinnurekenda sem svruu til um 10 sund krna ri fyrir hvern launamann fullu starfi, til mtvgis kostnai sem leiir af svaxandi umferarlagi, ekki sst vegna lengri fera til og fr vinnu. tgjld einstaklinga og samflags af essum skum hafa vaxi verulega fr v fyrr t. a vri v ekki elilegt a atvinnurekendur tkju sinn tt a greia fyrir almenningssamgngum og draga annig r umferarlagi.

Alls vru etta um 3 milljarar krna sem deilt vri t til allra sveitarflaga eftir hfatlu, ar af rynnu nrri tveir milljarar til eigenda Strt bs. Vru fargjld lkku til muna ea jafnvel felld niur framhaldi af v, hefi hver s sem notar strt a staaldri um 40 s. krnum meira til rstfunar ri. etta kmi eim srstaklega til ga sem annars hagnast sst lkkun skatthlutfalls, lglaunaflki og nmsmnnum, og vri barnmrgum fjlskyldum, srstaklega me mikilli unglingafjld, jafnvel gildi verulegra barnabta.

tgjld fjlskyldu sem rekur einn bl og ferast tveimur strtkortum myndu lkka um 80 s kr. ri ef frtt vri strt og e.t.v. um 40-50 s kr. til vibtar mia vi a nota blinn minna en strt v meir. Kysi fjlskyldan a spara sr alfari a eiga bl en tki stundum leigubl, lkkuu tgjldin a llu jfnu um nokkur hundru sunda krna ri. Svipa gilti um fjlskyldu sem kysi a fkka vi sig r tveimur blum einn ea r remur tvo. Er ekki frleitt a tla a fjrungur til fimmtungur launa margra fari a eiga og reka bl, ea um tveggja til riggja mnaa laun ri.

skyldi ekki sur hafa huga hin jkvu heilsufarslegu hrif sem liugt leiakerfi gti haft fr me sr, samanbori vi einkablinn, svo gtur sem hann er s hann ekki misnotaur. ekki s nema stutt ganga t bist og aftur stutt ganga af bist dags daglega, a v vibttu a lofa m huganum a reika rlegheitum leiinni, n ellegar hugsa eitthva djpt ef v vri a skipta, virandi fyrir sr umhverfi, oftast gilegu sti a kynni ekki a draga r stressi og stula a heilbrigi?

Sem hlisttt dmi um slka almenna hugarfarsbreytingu, sem svo vel gti ori a veruleika, vri vilji fyrir hendi, m nefna hrif lkamsrktarstvanna sem gjrbreytt hafa vihorfi og vntanlega heilsu margra til hins betra nokkrum rfum undanfrnum rum, samfara almennt breyttum vihorfum til hreyfingar og tivistar.

annig gti mislegt vegi mti auknum tgjldum hins opinbera vegna almenningssamgangna, fyrir utan a tgjld gtu lkka til mannvirkjagerar vegna umferarinnar. G heilsa vegur ungt metasklum lfsganna, hvort sem mlt er almennan kvara hvers einstaklings ea mlikvara hins opinbera sem tgjld til heilbrigismla. flugt leiakerfi, sem fylgt vri eftir me flugu kynningarstarfi, gti annig veri gulls gildi.

kmi til mtvgis hvaa- og loftmengunargjaldi af bifreium, a v fleiri sem veldu a fara me strt, kmust eir v greiar leiar sinnar sem eru hir blnum, og samsvarandi htt likuu greislur atvinnurekenda einn og sama almenningssamgangnasj fyrir mguleikum margra starfsmanna a nta betur laun sn, mist me fkkun heimilisblanna ea minni notkun eirra.

 

v tari sem ferir Strt vru og leianeti vtkara, vri nytsemi leiakerfisins meiri og samgngumtinn lklegri til a laa a svo marga farega a arsemi - hvern veg sem vi annars mldum hana - sti undir hrri feratni og gu rvali leia. a vill oft gleymast a arbrar leiir, reiknaar einar og sr, eiga sinn stra tt a stula a arsemi fjlfarnari leia - lkt og fjlfarinn jvegur allt sitt undir v komi a margar ffarnari leiir liggi a honum.

Komist flk ekki flestra leia sinna og sem flestum tmum er a mjg lklegt til a nta sr almenningssamgngur nema sem valkost hallri ea til vibtar vi einkabl. Hjn sem reka einn bl en skiptast um a fara me strt til vinnu spara sr veruleg tgjld mia vi a reka tvo bla, en eiga ess engu a sur kost a fara allra sinna fera eigin bl um kvld, ntur og um helgar, fyrir n utan a hve brn og srstaklega unglingar yru sjlfstari, kmust au flestra sinna fera me strt, og blprfsunglingar gfu sur t vsanirnar einkabl og slysin. Einstaklingur me lg laun, eigandi kost smilegum strtferum og r vinnu, er engu a sur lklegur til a eya strum hluta af tekjuafgangi snum bl og htta a nota strt, su feramguleikar fbrotnir a ru leyti og leiakerfi eftir v.

 

Hugmynd a leiakerfi Strt (vor 2003)

Rmlega rsgmul hugmynd greinarhfundar a leiakerfi. - 21 lei: 13 langar stofnleiir og 8 skemmri leiir. Samanlg lengd allra leia um 10% lengri en nverandi kerfi Strt bs og gtur sem eki er um einnig talsvert fleiri, m..o. neti talsvert ttara. Me nju leiakerfi Strt bs, sbr. korti efst grein, er hinn bginn stefnt verfuga tt. En hugmynd essi miar a aukinni feratni og styttingu gnguleia a bistvum, svo og a s gott rval strtisvagnaleia til sem flestra tta fr sem flestum stum. Skoa: tarlegri mynd

 

a er v mikilvgt a me leiakerfi strtisvagna s liti til sem flestra tta og meal annars huga a srleium um hverfi og milli hverfa, sem vissulega jafnframt myndu ntast lgreglu, slkkvi- og sjkralii og starfsmnnum sveitarflaganna, fyrir utan a geta mefram veri gngu- og hjlreiastgar ar sem annig httai til. er ekki sur mikilvgt a kerfi s hreint og beint og auskili. a jnar t.d. afar takmrkuum tilgangi a nturvagnar gangi eftir einhverjum srhnnuum smlunarleium nean r mib Reykjavkur, enda nokku sem reynslan hefur snt og sanna a gengur ekki upp og hfai enda til frra. Ef hinn bginn nokkrar helstu leiir gengju klukkustundarfresti fram ntt um helgar en a ru leyti eftir breyttum tmatlunum og breyttum leium, er vibi a fjldinn allur gti ntt sr r til a komast fram og til baka milli heimila og staa einstkum hverfum vegna heimskna, skemmtana og boa, en ekki bara til a fara binn skemmtista ea aan heim. Gott nturleiakerfi, llum auskiljanlegt og sem flestum agengilegt, tti annig a geta dregi r akstri undir hrifum fengis og v stula a fkkun slysa.

a leiakerfi sem n liggur fyrir og hugmyndin er a hleypa af stokkunum haust virist v miur ekki taka mi af einum helsta grundvallartti flugra almenningssamgangna, sem s eim, a jnusta borgi sig ekki blkalt reikningslega einstkum leium ea einstkum tmum, eru meiri lkur a fleiri nti sr jnustukerfi sem heildarvalkost eftir v sem fleiri mguleikar eru boi a velji leiarkerfi Strt sem almennan feramta fremur en a gera t einkabl, ea a minnsta kosti dragi r notkun hans, fyrir n utan a a allt a rijungur ba, ar meal ll brn og allir yngri unglingar og margt eldra flk, ess elilega engan kost a standa slkri tger.

annig virist til dmis alveg hafa gleymst a tengja leiir rttamistvum og tivistarsvum, svo sem Laugardal, skjuhl og Nauthlsvk, og golfvllum og hesthsabyggum; og spurning hvort nokku hafi veri huga a tari ferum t lftanes, a Esjurtum, upp Kjalarnes og Mosfellsdal, sem vissulega gtu nst fjlmrgum fleirum en bum staanna, srstaklega ef essar leiir vru jafnframt kynntar sem kjrnar til nttruskounar fyrir allan almenning, sklaflk og ekki sst erlenda feramenn; en faregum r hpi ba myndi jafnframt fjlga me hinni bttu jnustu.


Hlemmur framtar?

Greinarhfundur tk sr bessaleyfi og breytti ofurlti t af mynd af essu hsi Vn eftir Hundertwasser

G upplsingamilun er lykilatrii og rur reyndar rslitum um notagildi leiakerfis. urfa skiptistvar a vera annig r gari gerar a vel sjist til allra fera vagna og a leiamerkingar su almennt sem gleggstar. Flk man og tlkar lkan htt og fir eru me takmarkaa getu svo sem yngri brn, ellihrumt flk og sjndapurt og andlega fatla flk, og ekki sst sfellt stkkandi hpur erlendra feramanna, alls lsir slensku nr allir saman, auk innflytjenda fkunnandi mlinu. 

er ekki svo lti atrii a helstu skipti- og tengistvum su valdir stair sem nnustum tengslum vi helstu ttblis- og jnustukjarna, a atvinnubyggum gleymdum, og raun elilegt a stefna a uppbyggingu slkra kjarna, ar sem eir eru ekki fyrir hendi, gjarnan me blndu fjlblishsa og jnustubyggar. Mtti um lei leysa r brnni rf fyrir hsni frjlsum en heilbrigum leigumarkai, ar sem srstk hersla vri lg fremur litlar leigubir. En leigjendur og almennt litlar fjlskyldur svo og eldri borgarar eru me eim lklegri til a hafa not af gum almenningssamgngum og myndu stula a vaxandi fjlda fastra viskiptavina Strt eftir v sem leiakerfi vri fjlbreyttara og notadrgra. v meira val og betri jnusta, v tryggari viskipti.

 

Hluti hugmyndar a leiakerfi Strt (vor 2003)

Hluti hugmyndar hfundar a leianeti lttvagna

Lgglfs lttvagnar sem essi gtu kosta bilinu 8 til 12 milljnir krna eftir lengd, vlarstr, fjlda og hgun hura og annars bnaar. Fimm ra rekstrarleigusamningur, er fli sr innkaupaumsjn og endurslu, eftirlit og alla almenna vihaldsjnustu, gti e.t.v. numi sem svarai nviri vagnanna. eir vru vel endurseljanlegir vegna marghttas annars notagildis, hvort sem vri til lttra vru- og pakkaflutninga ea fram til flksflutninga, ea sem hs-, fera- og vinnublar fyrir verktaka, stofnanir og almenning. En gott endursluver hefur m.a. hrif afskriftartma vagna og stular .a.l. a lgri rekstrarleigu.

Gi almenningssamgangna eru h ttleika leianets

 og tni fera.

Mia vi samsvarandi gi - ttleika og tni - er v strri vagna rf (oft lestarvagna) sem bygg er rngblli - en v minni sem bygg er strjlblli ( jafnvel einungis smvagna). A essu gefnu kemst gisi borgarsamflag v af me smrri og drari vagna en verur hinn bginn a gjalda hlutfallslega fleiri kumnnum laun en hi rngbla - .e. svo lengi sem vagnstjra verur rf.

 

Strt byggir gmlum og gum merg og hefur lngum haft a skipa gtlega hfu starfsflki og vagnstjrar upp til hpa liprir og tillitssamir. afar sjaldan a eitthva ber t af eru ml yfirleitt leyst af yfirvegun n eftirmla. Og ekki verur betur s en a faregar endurgjaldi etta gta vimt me fremur hljum hug til Strt, akkltt fyrir a komast leiar sinnar prilega vel bnum vgnum, sem yfirleitt eru nokkurn veginn rttum tma, og sjaldnast svo margt um manninn eim a ekki fi allir gott og gilegt sti. A oft i langt s milli vagna en eir komi gjarnan margir saman halarfu loks eir birtast, virist hinn bginn vera nokku sem liti s sem nttrulgml. Fjldinn allur, allt niur harnaa unglinga og v miur oft hina mestu slysavalda, hefur kosi a htta viskiptum og kaupa sr heldur sinn eigin bl en a vera a bollaleggja og brjta lgmli til mergjar. Svo sem snt hefur veri fram hr fyrr grein, kann a liggja nrri lagi a strtisvagnafaregar su n um fjrfalt frri en eir vru ef sama hlutfall ba tki strt og var upphafi sjunda ratugarins. En hlutfalli sem var , er svipa v sem n gerist erlendum borgum af svipari str - sem segir allt sem segja arf: a Reykjavkur-borg hefur misst af lestinni.


r hugmyndir sem hr hafa veri reifaar voru lagar mun tarlegri mynd fyrir stjrn Strt bs og borgarstjrn Reykjavkur fyrravor, 2003, en fengu ekki hljmgrunn, hafa vntanlega tt of kostnaarsamar ea ef til vill ekki ngu htt uppi skjunum, ef taka m mi af v hvar borgarfulltrar hafa helst ali manninn samgngumladraumum snum san - mean aftur mti snskir verkfringar hafa veri a mata bandarskt shcool-bus forrit forsendum fyrir hinu nja leiakerfi allrar Str-Reykjavkur, sem hugmyndin var a hefja rekstur n sumar en hefur veri fresta til hausts vegna uppskurar Hlemmi.

Um svipa leyti fyrrasumar, egar framkvmdastjri Strt hefur veri a leggja hinum snsku rgjfum lnurnar, hve veigamiki leiakerfi mtti vera, a teknu tilliti til framlaga sveitarflaga og alls, m..o. a varla veigameira skyldi vera v tilliti en hi gamla - voru hugmyndir a byrja a blmstra innan reykvska borgarkerfisins um virkilegan strborgarbrag almenningssamgngum. nrinn borgarverkfringur rei vai me yfirlsingu um a sr sndist n best a hafa frtt strt, a.m.k. fyrir brn og unglinga. Varla hafi hann svo sleppt orinu, svo mlandi sem strt-fjrmlavaldi hefi bkstaflega allt hndum sr, nema elilega tkin fjraflaleium, a forseti borgarstjrnar og jafnframt formaur samgngunefndar tk a reifa skjaborgir snar um lttlestir. Lei svo vart lngu, a komi var haust, a eir oddvitinn og yfirverkfringur borgarinnar skiptust um a lsa fyrir alj essu mikla samgangnaundri sem fram til essa hefur vissulega alveg fari fram hj henni, lkast sem varla hafi einu sinni heyrt minnst hjli, hva sporvagninn girnd.

Voru annig lg drg a haust-utanlandsfer samgngunefndar borgarstjrnar vit rsraura hillingadraumanna, a sj hvernig rst hefu raun undanfrnum ratugum og ldum - sem s a fyrirbri sem fyrr t ht einfaldlega sporvagnar en ykir n betur vi hfi og kannski ofurlti fnna a nefna lttlestir margblla og rngblla samflagi, a kunni lka aeins a ltta munni. Flksfjldinn er va orinn svo mikill borgum og rengslin sums staar fram r hfi a hagkvmara ykir a tengja tvo ea rj sporvagna saman a myndi vagnalest, og er svo sem engin n bla, en einn ekill getur strt lestinni stainn fyrir a sa s einum fyrir hvern vagn; a kalla lestir lttvagna til agreiningar fr hinum strri og yngri jrnbrautarlestum strstu landsvsu - og eins til a greina r a fr neanjararlestum strborganna, metr, s n raunar alveg sama fyrirbri a neanjarar-forskeytinu einu slepptu, sinn htt lkt og ekla lausu m lka kalla atvinnulausa strtisvagnablstjra skrslunum draumalisins; ea ykir ekki skriffinnum vel a verki stai a skeytt s saman oraleppum sem lengstar lestirnar - a svo jafnvel mtti kalla sporbundna, rana, v fleiri sem legu hnd hnd og hnd a llum lestargangsverkefnunum...?

Hva um a, me etta tfraor lttlest takteinum hljp svo maur undir manns hnd, a efla enn skilning borgarba lestarhugtakinu - annig hefur framkmdastjri Strt gjarnan lst hugmyndinni a hinu nja leiakerfi Strt me slagorinu Think train, drive bus - sem s: Hugsi ykkur lest, taki strt! Og gjarnan btt v vi a efla urfi enn leiakerfi me strri vgnum, sem sagt livgnum, enda eru annig strtisvagnar vissulega lestum einna lkastir, a minnsta kosti svo a snerpu og almennum lestargangi, a helst ykir ekki taka v a hafa bistvar nema sem allra fstar lei eirra um samflagi, a ekki fari s og ll olan og orkan a eitt a taka af sta, sfellu tefjandi fyrir umferinni; og girnast ekki faregar hvort e er a f sr lengri thlutari heilsubtargngunni?

blai samgngumlayfirvalda og borgarinnar, fram veginn, sem kom t nvember s.l. lsti borgarverkfringur v hvernig hann si fyrir sr draumana rtast:

 

"Hafa verur huga a lttlestir, sem einnig m kalla sporbundnar samgngur, eru mikil fjrfesting og v henta r einkum meginleium ar sem hgt er a n gri ntingu. T.d. m hugsa sr lestarspor sem lgi fr Mjddinni, vestur eftir Miklubraut og hefi endapunkt einhvers staar Hsklasvinu ea vi tilvonandi tnlistar- og rstefnuhs og htel vi hfnina. Hr er um mikla fjrfestingu a ra sem numi gti 6 - 8 milljrum krna fljtt liti, en lestarspori gti meal annars legi umferareyjum"

 

hefur forseti borgarstjrnar og formaur samgngunefndar veri deigur vi a lsa fjraflalei essa draums borgaryfirvalda, sem s a borginn greiddi 15 af hundrai en rki hitt, lkast sem borgin vri einungis ltil eyja hafinu rkisvaldsins. Sem sagt a s rijungur jarinnar sem br ti landi s s fjrsterki aili sem best s fallinn til a hlaupa undir bagga me hinum tveimur rijungum rkisins, Str-Reykvkingum, a eir urfi ekki a kikna einir undan lestunum snum. En etta kostnaartillegg myndi raun a a skattgreiendur hfuborgarsvinu greiddu sn 15 af hundrai pls tvo riju af 85 hundrashlutum rkisins, ea me rum orum 15% pls 55%, ea um 70 af hundrai alls framkvmdakostnaar vi lttlestakerfi sitt en landsbyggin rijunginn ann lttvgasta, a vnta m, sem leifi eftir.

Til hvers eru hfuborgarbar a greia milljara milljara ofan til eflingar landsbygginni, sem vissulega m rttlta margvslegan mta, kannski a frtldum mjlkurpeningunum sem virast einfaldlega fara sginn - ef landsbyggarflk svo a fara a styrkja lestarsamgngur Reykjavk me skttum snum...?

Borgarfulltrar og embttismenn fengu allaveganna draum sinn uppfylltan um fra haustlitafer til Evrpu, fullum launum a vnta m og dagpeninga vart vi ngl skorna, a kynna sr hvernig hinir stu strveldisdraumar sveitarflagsins gtu rst lttlestavsu...

 

Mli er annars skp einfalt og liggur beinast vi a spyrja lkt og gjarnan var gert Gagg Vest gamla daga: Hverjir eru lgmarksvextir og afskriftir af einni sporvagnalei, er gti kosta 6 til 8 milljara krna grft liti, ea nlgt milljari klmetrann?

Fjrmagnskostnaur myndi a kallast og yri a reiknast um alla komna t, alls burts fr v hver greiddi, rki ea borg ea faregar. 5% rsvextir og 2% afskriftir ri vri lklega ekki fjarri lagi, sem sagt a llum daglegum rekstrarkostnai slepptum, ea sem svarar til um 500 milljna krna ri hverju af einni einustu slkri lei fr Mjdd nir b. Jafngildir a grft liti rmum helmingi af llu framlagi Reykjavkurborgar til reksturs Strt ri hverju - ea svo liti s til kostnaarins af hverjum klmetra sporvagnalei ( vxtum og afskriftum af llum kostnai - af sporvegi, sporum, orkuvirkjum, mannvirkjum, vgnum - jafna pr. km): um 70 milljnir krna ri um alla framt, alla komna t. Einungis um tlf slkir klmetrar myndu taka til sn sem svarai llu framlagi Reykjavkurborgar til Strt ri hverju, en lestarfargjldin standa undir litlu meira en daglegum kostnai af slkum 12 km rekstri, rtt fyrir a faregum fjlgai verulega...

a er vitekin regla llum rekstri, hvort sem er einkarekstri ea opinberum, a reksturinn skuli standa undir sr einn ea annan mta, allaveganna samkvmt frunum, hvort sem vinningurinn er hrein og bein snileg fjrmunamyndun ea hinn bginn rangursrk velfer, umhverfismtun, skipulag, menntun, samgngur, heilbrigi ea hva sem annars kann a flokkast undir gan rangur a flestra mati.

En kosti a fimmfalt ea tfalt meira a ferast sti sem hristist aeins minna og kann a vera aeins fljtara frum en eitthvert anna aeins frumstara sti, myndu sumir kalla a rangur vri ltill, jafnvel a fjrmunum vri kasta gl, ea fru sginn, ekkert sur en ef a kostar margfalt a tlvumjlka beljur samanbori vi a mjlka r me fornaldarinnar mjaltavlum, n ess a rangurinn skili sr neinu betri mjlk og v sur lgra mjlkurveri, einungis fleirum lausu, hndunum.

 

Rekstur og fjrmgnun strtisvagna sem ganga nkvmlega smu lei og hr er fjalla um, Mibr-Mjdd, kostar aeins brot af v sem lttlest ea sporvagnar tkju til sn. Sannleikurinn er einfaldlega s a sporbundin kerfi borga sig alls ekki samanbori vi strtisvagna nema faregar su mjg margir ea hinn bginn fir su, a sporleiin s angi af strri heild, a gegni v hlutverki a laa til sn farega r strjlblli bygg er san fylgi henni eftir inn spor strs, margbrotins leianets, lkt og enda-angar borgarlestakerfa iulega gera thverfum, lkt og sinn htt ffarnari slirnar sem liggja a jbraut.

Ein sporvagnalei Reykjavk, svo rndr sem hn yri, myndi einungis soga til sn fjrmagn kostna flestra strtleia, hva tvr ea fleiri slkar sporleiir, slkt er strjlbli enn henni Reykjavk. Leiakerfi gti endanum ori hreinn vanskapnaur, ofvaxin peningaht einn veginn en hrj af hrgulsjkdmum alla hina. hinu nja think train, drive bus kerfi Strt, sem n er prjnunum, gtir reyndar n egar essa ofvaxtar hinu ttleia, ngul-lagaa endaspori milli Kringlu, Mibjar og Hlemms, engu lkara en hkarlavai laginu, svo a fyrir viki eru arar leiir beinlnis stfar af.

 

hinn bginn, fyrst borgaryfirvld eru farin a ra svo fjlglega um mkri sti og hraskreiari, en v hefur bori nokku eftir haustlitaferina, v ekki a lta drauminn rtast, jafnvel svo a borgarfulltrar og embttismenn gtu almennt fari a setjast slk sti annars staar en tlndum, og komist a raun um a draumar geta svo vel ori a veruleika fjallabakslei lka - og ekki einungis einni lei heldur eim llum? - a er vel gerlegt fyrir 500 milljnir krna ea svo ri til a byrja me, og myndu essi aukatgjld san fara lkkandi me ri hverju, jafnvel hrlkkandi, a mia vri vi besta rangur, a au gtu jafnvel a lokum ori ekki nein - en ekki a eilfum draumrum.

er ekki veri a ra um 500 milljna krna rlegan fjrmagnskostna, hva um alla framt, heldur fyrst og fremst launakostna vagnstjra sem Strt bs ri til sn til a sj um akstur fleiri vagna. v a alveg sama hvernig mli er liti er a ar sem hnfurinn stendur knni - a vagnarnir eru allt of fir - og ar af leiandi vagnstjrarnir.

a er hins vegar vel gerlegt a fjlga vgnum verulega, jafnvel um allt a v helming, n ess a aukinn kostnaur flli til vagnanna vegna. Sem s a ekki fri krna vibt fjrmagnskostna, heldur einungis til greislu launa fleiri vagnstjra. Vri teki mi af sparneytnum lgglfs-lttvgnum - sem grft liti eru allt a v helmingi drari en hinir stru og nori ekki sur vandair og vel bnir - og umferartmi vagna vri jafnframt aukinn verulega.

Me vaxandi faregafjlda, a jafnvel me t og tma gti nlgast a vera a sem var ratugum ur, jafnvel a jafna mtti til heimsborganna, samfara byggingu ttari borgarkjarna - kynni a mega huga a tger heldur strri vagna n og ef til vill fremur a auka feratni enn meira - v gti vissulega veri ori tmabrt a huga a sporbundnum samgngum, enda ekki frleitt a tla a tknirun hafi leitt til niurstu sem veri strjlblli og gisinni bygg mjg hag, ef marka m msar erlendar samgngutlanir sem n eru deiglunni. Raunverulegar lttsporabrautir - og fyrir sjlfstra smvagna, ha tmatlunum - eiginlega sm snekkjur ea hlfger flugfis, er vgju gott hlft tonn me aeins feinum manneskjum um bor, kynnu a vera ornar a veruleika og gtu allt eins komi til greina sem raunverulegur, arbr valkostur hr strjlblu borgarumhverfi slensku, kannski ekki alveg eins gisnu og n.

 

Str-Reykjavk er einfaldlega margfalt strjlblli en flestar r borgir heims sem vi mium okkur vi, nokku sem borgarfulltrum tti a vera manna best ljst, meal annars eftir borgarlestaferina haust, og ekki sur vi hverja er a sakast um gisi borgarskipulag, ef vi einhverja ara en kjsendur undanfrnum ratugum.

S a hinn bginn einlgur vilji yfirvalda a rast sem fyrst betrumbtur almenningssamgngum, a jafnist vi a sem smilegt ykir va erlendis, eru tv frumskilyri sem verur a uppfylla:

 

1. A auka feratni og ann htt a llum s ljst hvaa tma vagnar ganga hverju sinni. v meira sem hringla vri me feratni fr einum tma dags til annars, fr einum hannatma til lgannatma til annars hannatma, v meiri vri htta ruglingi og a bar vantreystu kerfinu.

 

2. A sem nst engin svi su skilin tundan, varla einu sinni fmennustu hverfi, og a vast hvar su bistvar stuttu gngufri og sem allra vast mguleikar a taka vagna mismunandi leium og leiarstefnum, a meal annars gefist fri mismunandi tengingum vi skiptistvar.

 

Su essi skilyri ekki uppfyllt skiptir engu mli hvort farartki kallast strtisvagn ea sporvagn, leiakerfi verur llu falli frumsttt, svo a sksta falli mtti kallast school-bus-system. En a skilyrunum uppfylltum er gott a hafa etta atrii huga, sem kann a vega ungt svo strjlblli bygg sem hfuborgarsvinu, ekki sst me tilliti til ess hve bistvar eru margar:

 

v tari sem ferir eru og vagnar minni, af sjlfu leiir a vikomum hvers vagns bistvum fkkar. Eru minni vagnar ar af leiandi fljtari frum en strir vagnar strjlum ferum, auk ess sem eir litlu eru almennt snarari snningum og vibragssneggri.

 

S sem ekki ttar sig essu mikilvga atrii getur sett sr fyrir hugskotssjnir a fyrir hvern strtisvagn tuttugu mntna fresti leiinni Mjdd-Mibr, gengju 20 flksblar, hver flksbll mntu fresti.  Faregar leiinni vru bum tilvikum jafn margir, um 40 manns sem sfnuust a bisklum leiinni hverjum tuttugu mntum. Er ekki augljst a hver strtisvagn yrfti a margstoppa leiinni og mist tna upp ea lta t einhver essi 40 manns mean hver og einn flksbll flytti til jafnaar einungis um tvr manneskjur smu lei og yrfti v nstum aldrei a stoppa til a taka upp ea lta t farega.

AleroEf tveir lgglfs lttvagnar tu mntna fresti anna faregaflutningum vi einn stran tuttugu mntna fresti, slkt hi sama gefur augalei a lttvagnarnir yrftu ekki a stoppa nema rtt svo helmingi frri bistvum ea eitthva ar um bil til jafnaar, mia vi ll stoppin hj eim stra. vinningurinn vri augljs - vagnar gengju helmingi tar, stoppuu mun sjaldnar, vru fljtari frum.

 

Strt bs Mjg grf hugmynd um rekstur lttvagnastrt. Til samanburar, aftasta dlki tflunnar, eru giskaar tlur, sem gtu e.t.v. fari nrri um kostnaarskiptingu nverandi kerfi Strt bs. Gert er r fyrir a mti yfirgripsmeiri umsjn me fleiri vgnum og auknu starfsmannahaldi komi sparnaur almennri stjrnun og rekstri vegna rekstrarleigu vagna og rekstrartbos biskla og skiptistva.

 
Rekstrarkostnaur milljnum krna ri Einn lttur 150 lttir 90 ungir
Rekstrarleiga ri, 20% af nviri vagns

2

300

 

Samsv. rekstrarkostn. nv. vagna. Grf giskun

 

 

400?

3 stugildi vagnstjra pr. vagn

12

1.800

1.080?

Eldsneyti, tryggingar, misl. t. utan rekstrarleigu

2

250

370?

Alls utan stjrnunar og umsjnar

16

2.350

1.850?

Stjrnun, umsjn, vefur, vihald stum, rif o.fl

1

150

150?

Alls a metalinni stjrnun og umsjn

17

2.500

2.000

 

Samkvmt essu yrftu nverandi tekjur Strt a aukast um fjrung - r um 2.000 milljnum krna ri um 2.500 milljnir - a skapa mtti leiakerfi me mun ttara neti leia, greiari skiptingum og allt a helmingi meiri feratni - llum aksturstmum - en n er boi upp .

500 milljnir ri vri ekki strt bil a bra ef til kmi breytt hugarfar eigenda vagnanna, eirra er reka og alls orra almennings. Tari ferir og ttara leianet valda fjlgun farega og ar af leiandi vaxandi tekjum. mti kemur einnig margvslegur sparnaur, minni olueysla og hagkvmari rekstur vagnanna og vnni umhverfinu, svo og minni ferakostnaur heimilanna, lgri tgjld til umferarmannvirkja og ekki sst almennt btt flagslegt umhverfi.

 

60% fjlgun farega, og ar me samsvarandi aukning fargjaldatekna, myndi vega mti 500 milljna krna vibtarframlagi. Nist a markmi stigvaxandi fimm rum mtti skera framlagi um 100 milljnir krna ri og loks fella a niur. Alls nmi vibtarframlagi 500 + 400 + 300 + 200 + 100 = 1.500 milljnum krna fimm rum.

60% fjlgun farega myndi jafngilda v a vgi almenningssamgangna fri r 4% 6% (en me tvfldun faregafjlda myndu almenningssamgngur anna um 8% af ferum flks). erlendum borgum sambrilegum vi Reykjavk er etta hlutfall vast hvar miklu hrra, svo a um fjrungur til fimmtungur allra fera er farinn me strtisvgnum ea lestum. ar sem einna best er bi a almenningssamgngum strborgum Evrpu, svo sem Kaupmannahfn, Stokkhlmi og Pars, anna r um rijungi til helmingi allra fera flks, jafnvel allt a tveimur af hverjum remur ferum, svo sem Stokkhlmi.

 

Sparnaur og vaxandi tekjur vgju annig mti hinum aukna kostnai er af hlytist - a me hverju rinu mtti draga r vibtartgjldunum og loks fella au niur.

Me rekstrarleigu vagna (.e. leigu n kumanna) gtu stjrnendur einbeitt sr a sjlfum samgnguttinum - sjlfri kerfisfrinni og flagsfrinni - en me reglulegum tboum lti rum (srfringum snu svii) eftir innkaup blum og endurslu, vihalds- og vigerarjnustu og e.t.v. tryggingarml.

mtti tla, a gti veri eftirstt af eigendum verslunarmistva og missa jnustukjarna a annast a mestu leyti sinn kostna rekstur helstu bi- og skiptistva, vri leianet vel laga a slkri starfsemi sem annarri. a vri eirra hagur (srfringa viskiptum) a laa a sem flesta farega me snyrtilegu umhverfi og gri jnustu, eir fengju sem sagt meiri viskipti fyrir viki. Skiptistvar ntengdar strmrkuum myndu meal annars gera faregum kleift a versla lei sinni heim r vinnu og jafnframt a deila innkaupum niur fleiri daga.

samsvarandi htt og skiptistvarnar gtu ll biskli veri annarra hendi (srfringa athygli), sem sju alfari um uppsetningu sklanna, rif og vihald - en ekki einungis au skli sem bera sig me auglsingum og ll framkvmd virist hafa tekist mjg vel me. Vri vntanlega greitt mismiki me sklunum a svo miklu leyti sem au borguu sig ekki sjlf me auglsingum ea annan htt.

Slk uppskipting rekstrar sjlfstar einingar myndi skra allar lnur og auvelda stjrnendum jafnt sem fulltrum hins opinbera, almennings - eigenda rekstrarins - alla yfirsn, sem er forsenda ess a halda honum gu horfi. a er varla ng a vagnar su glsilegir og vel bnir og vagnstjrar hinir liprustu og pris kumenn ef sjlft leiakerfi er molum, samgngumtinn fyrst og fremst lsandi tkn sttta- og tekjuskiptingar.

ar sem almenningssamgngur eru einna raastar, lkt og Kaupmannahfn og Pars, gtir mest alls litrfs mannlfs og ykir ftt sjlfsagara en a taka bssinn, og n metr borgunum bum tveim.

 

jl, 2004

 

Eftir a greinin var skrifu (og birtist svipari mynd kistan.is og deiglan.com) var hnnun hins nja leiakerfis breytt til ess betri vegar a n er gert r fyrir akstri um Grandahverfi og Skildinganes, svo sem sj m enn nrri tgfu leiakerfisins en birtist hr a ofan fr jl  ( beint af vef Strt). Engu a sur mega mrg hverfi og hverfahlutar vnta skertrar jnustu Strt me tilkomu hins nja leiakerfis - eins og a liggur n fyrir, endurskoa, vef Strt, gst 2004 - og enn nnur vera jafn afskipt og au eru n, eftir sem ur, v miur... rtt fyrir a sem stendur til bta - sem betur fer!

 

________________________________________________

Sj nnar um njar og nlegar hugmyndir a leiakerfum,

auk heimilda a grein:

 

veraldarvef: Rmanza magazn > Umhverfi og bygg > Leiakerfi

veraldarvef: Strt bs > Leiakerfi > Ntt leiakerfi

 

Fljtari frum me strt

Vital vi framkvmdastjra Strt bs - Mbl. sunnudaginn 13. jl, 2003

 

heftur vxtur umferar einkabla gengur ekki

Vital vi forseta borgarstjrnar, formann samgngnefndar - Mbl. sunnud. 14. sept. 2003

 

fram veginn. Gar samgngur - forsenda byggar landinu

greinar og vitl um samgnguml - m.a. vi forseta borgarstjrnar og borgarverkfring. Gefi t sem fylgibla me Mbl nvember 2003, n frekari dags. tg.: KOM ehf samvinnu vi Samgnguruneyti, Vegagerina og Reykjavkurborg

 

 

 

prenta skjal

Rmanza: heim kvist